Een wetenschappelijke vraag?

‹ Terug naar de zoekresultaten

Geluid kan zich niet voortbewegen zonder medium. Hoe komt het dan dat men nu nog de Big Bang beweert te kunnen horen?

Thema: Aarde, oceanen & ruimte

Vraag gesteld door: Marc (61 jaar)

Context van de vraag:

Antwoord:

U hebt gelijk: geluidsgolven planten zich niet voort in de (nagenoeg) lege ruimte tussen sterren en sterrenstelsels.  Er kan dus geen sprake van zijn dat we de oerknal kunnen horen.

En toch zegt men het wel eens.  Dat is beeldspraak, gedeeltelijk goed bedoeld, maar ook wel een beetje om de aandacht te trekken, zelfs wanneer dit verwarring kan zaaien.  Dat is wel een beetje eigen aan onze communicatiemaatschappij, waarin de verpakking van de boodschap wel eens gebeurt ten koste van de juistheid ervan.

Hetgeen men hier bedoelt, is dat de oerknal via gravitatiegolven de ruimte zelf vervormt.  Dat doet niet enkel de oerknal, maar elk fenomeen van gravitatie; we kunnen het enkel (hopen) waar(te)nemen wanneer het bijzonder sterke fenomenen van gravitatie zijn.  Het is al gelukt bij samensmeltende zwarte gaten en neutronensterren, relatief dicht bij ons.  De oerknal zelf is de ultieme kampioen in termen van sterkte van het gravitationele 'fenomeen' dat toen is voorgevallen.  Tot dusver zijn de gravitatiegolven van de oerknal nog niet waargenomen, om op zijn minst twee redenen: het was lang geleden, en de golven komen daarom nu van heel erg ver, en zijn dus ruimtelijk al sterk uitgevlakt; en de golflengten zijn erg lang vergeleken met de afmetingen van de meettoestellen waarover we vandaag beschikken.  De interferometers van LIGO en VIRGO zijn 'maar' enkele kilometers lang, en dat is veel te kort.  Het plan is om, tegen 2035 zowat, een ruimte-interferometer te bouwen waarvan de componenten ongeveer een miljoen kilometer van elkaar verwijderd zijn, om dan daarmee onder meer de gravitatiegolven van de oerknal te detecteren.

Toch is het beeld van 'horen' niet slecht gekozen.  Bij geluid gaat het om een storing die het medium waarin het geluid zich voortplant, de lucht, lokaal periodiek samendrukt en terug laat expanderen.  Bij gravitatiegolven is dat ook zo, maar het 'medium' is de ruimte zelf.  Het is dus een goede analogie, maar het blijft een analogie.

Toegegeven, ik stoor me ook wel eens aan wetenschappers die treffende maar tegelijk dubbelzinnige one-liners lanceren.  Een positief aspect is hier dat het helpt om geavanceerde wetenschap onder de aandacht te brengen.  Maar tegelijk kan het verwarring zaaien, en dat is geen perfecte communicatie.  Maar positief is dan weer dat het de nieuwsgierigheid van de (zeldzame) kritische geest onder het publiek aanscherpt.  Ik hoop dat ik in uw geval die nieuwsgierigheid enigszins heb kunnen bevredigen.

Deze vraag werd beantwoord door:
Prof. Christoffel Waelkens

Katholieke Universiteit Leuven

  • Richting Morgen
  • WetenschapsInformatieNetwerk
  • FRIS Onderzoeksportaal
  • EWI